Yayın Etiği

Yayın Etiği

LYKIA Anadolu Akdeniz Kültürleri, akademik yayıncılığın etik ilkelerine kayıtsız şartsız bağlı bir bilimsel mecra olarak işler. Dergi, Yayın Etiği Komitesi (Committee on Publication Ethics — COPE) tarafından belirlenen Core Practices ilkelerini, Uluslararası Tıp Dergileri Editörleri Komitesi (International Committee of Medical Journal Editors — ICMJE) önerilerini ve Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'ni temel alır. Bu çerçevede aşağıda, derginin yayın etiği politikası ve süreçte yer alan tarafların sorumlulukları ayrıntılı olarak tanımlanmıştır.

Yazar Sorumlulukları

LYKIA'ya makale gönderen yazarlar aşağıdaki etik sorumlulukları üstlendiklerini beyan etmiş sayılırlar:

Özgünlük ve özgürlük: Gönderilen çalışma, yazarın özgün ürünüdür; başka bir mecrada yayımlanmamış ve eş zamanlı olarak başka bir yere gönderilmemiştir. Çalışma, başka çalışmalardan alınan veriler, fikirler veya cümleler için uygun atıflar içerir.

Yazarlık tanımı: Makalenin yazarları, çalışmanın tasarımına, yürütülmesine, yazımına ve nihai versiyonunun onayına anlamlı katkı sunmuş kişilerdir. Çalışmaya katkı sunmayan kişilerin yazar olarak listelenmesi (gift authorship) veya katkı sunan kişilerin dışarıda bırakılması (ghost authorship) etik ihlal sayılır. Çok yazarlı makalelerde tüm yazarların katkıları CRediT (Contributor Roles Taxonomy) taksonomisine göre belirtilir.

Veri dürüstlüğü: Sunulan veriler doğrudur ve manipüle edilmemiştir. Veriler, başka araştırmacıların doğrulayabileceği şekilde sunulur. Veri uydurma (fabrication), veri değiştirme (falsification) ve seçici veri raporlaması ciddi etik ihlallerdir.

Çıkar çatışması beyanı: Yazarlar, çalışmanın içeriğini etkileyebilecek her türlü mali, kurumsal veya kişisel çıkar ilişkisini beyan etmekle yükümlüdür. Çıkar çatışması bulunmaması durumunda da bu durum yazılı olarak beyan edilir.

Etik onay: İnsan veya hayvan denek üzerinde yapılmış çalışmalar için ilgili etik kurul onaylarının ibrazı zorunludur. Arkeolojik araştırmalarda ise ilgili izinlerin (kazı/araştırma izni, müze izni, koruma kurulu kararı vb.) belirtilmesi gerekir.

Düzeltme yükümlülüğü: Yayımlanmış bir çalışmada bir hata veya yanlışlık fark edildiğinde yazar derhal Baş Editör'ü bilgilendirmeli ve düzeltme veya geri çekme sürecinde işbirliği yapmalıdır.

Hakem Sorumlulukları

LYKIA'ya hakemlik yapan akademisyenler aşağıdaki etik ilkelere bağlıdır:

Yetkinlik: Hakem, değerlendirdiği konuda yetkin olmalıdır. Konunun kendi uzmanlık alanı dışında olduğunu fark eden hakem, hakemlik görevini kabul etmemeli veya kabul ettiyse iade etmelidir.

Tarafsızlık ve gizlilik: Hakem değerlendirmesi nesnel ve yapıcı olmalıdır. Yazara yönelik kişisel eleştiriler, ön yargılı ifadeler veya alaycı dil kabul edilemez. Hakemlik süreci tamamen gizlidir; hakem, değerlendirdiği çalışmanın içeriğini hiçbir biçimde üçüncü taraflarla paylaşamaz.

Çıkar çatışması: Hakem, değerlendirdiği makalenin yazar(lar)ı ile çıkar çatışması (akademik rekabet, kişisel ilişki, ortak proje yürütücülüğü, danışmanlık ilişkisi vb.) tespit ettiğinde derhal Baş Editör'e bildirmeli ve hakemlikten çekilmelidir.

Atıf önerisi etiği: Hakem, kendi çalışmalarına gereksiz atıf yapılmasını yazara dayatamaz (coercive citation). Atıf önerileri makalenin niteliğini iyileştirme amacıyla ve yalnızca konuyla doğrudan ilgili olduğunda yapılır.

Etik ihlal şüphesi: Hakem, değerlendirme sürecinde intihal, çift gönderim, veri uydurma veya başka bir etik ihlal şüphesiyle karşılaştığında derhal Baş Editör'e bildirmelidir.

Süre: Hakem, hakemlik görevini kabul ederken belirtilen süre içinde değerlendirmesini tamamlamayı taahhüt eder. Süreyi karşılamayacağını anladığında derhal editörlüğe bildirir.

Editör Sorumlulukları

LYKIA Baş Editör'ü, alan editörleri ve misafir editörleri aşağıdaki etik sorumlulukları üstlenir:

Bilimsel değer ve kapsam uygunluğu: Editör, makaleleri yalnızca bilimsel değeri ve derginin kapsamına uygunluğu temelinde değerlendirir. Yazarın milleti, etnik kökeni, dini, cinsiyeti, kıdemi, kurumsal bağlantısı veya politik görüşü değerlendirme sürecini etkilemez.

Hakemlik süreci yönetimi: Editör, çift kör hakemlik sürecinin kuralları çerçevesinde işlemesini güvence altına alır. Hakem seçimi konunun uzmanlık alanına ve çıkar çatışması yokluğuna göre yapılır.

Gizlilik: Editör, değerlendirme sürecinde elde edilen tüm bilgileri gizli tutar; bu bilgileri kendi araştırması veya başka bir amaç için kullanamaz.

Çıkar çatışması: Editör, kendi yazarı olduğu veya çıkar çatışması bulunduğu makalelerin değerlendirme sürecine doğrudan katılamaz; bu durumda makale, Yayın Kurulu tarafından atanan bağımsız bir alan editörü tarafından yönetilir.

Etik ihlal yönetimi: Editör, etik ihlal şüphesi bildirildiğinde COPE'un akış şemalarına göre süreç başlatır. Sonuca göre düzeltme, endişe ifadesi (expression of concern) veya geri çekme (retraction) süreçlerini başlatabilir.

Şeffaflık: Editör, ret veya kabul kararlarının gerekçesini yazara açık biçimde bildirir.

Yayıncı Sorumlulukları

Akdeniz Üniversitesi Likya Uygarlıkları Araştırma Merkezi (LAM), LYKIA'nın yayıncı kurumu olarak aşağıdaki sorumlulukları üstlenir:

• Derginin yayın etkinliklerinin akademik bağımsızlık çerçevesinde yürütülmesini sağlar.
• Editöryal kararlara müdahale etmez; Baş Editör'ün ve Yayın Kurulu'nun akademik özerkliğini korur.
• Yayın etiği ihlali durumunda gerekli kurumsal süreçleri başlatır.
• Derginin arşivlenmesi, sürdürülebilirliği ve teknik altyapısının korunması için kurumsal kaynaklar tahsis eder.

Etik İhlallerin Yönetimi

LYKIA'ya gönderilen veya yayımlanmış bir çalışmada etik ihlal şüphesi ortaya çıktığında dergi, COPE'un yayımladığı akış şemalarına uygun bir süreç izler. Şüphenin niteliğine göre:

• İntihal şüphesi: iThenticate ile yeniden tarama, yazarla yazışma, gerekirse yazarın kurumuna bildirim
• Veri uydurma/değiştirme şüphesi: Veri kaynaklarının istenmesi, bağımsız uzman görüşü, gerekirse yazarın kurumuna bildirim
• Yazarlık ihtilafı: Tüm yazarlarla iletişim, çakışmanın belgelenmesi, çözüm aranması
• Çıkar çatışması ihlali: Beyan eksikliği halinde düzeltme yayımı

Sonuca göre derginin tutumu düzeltme (correction/erratum), endişe ifadesi (expression of concern) veya geri çekme (retraction) olabilir. Her durumda karar gerekçesi ve süreç tutanağı dergi arşivinde saklanır.

Yapay Zeka Kullanımına İlişkin Politika

LYKIA, üretici yapay zeka (generative AI) araçlarının yayın sürecinde kullanımına ilişkin COPE Position Statement on Authorship and AI Tools (2023) doğrultusunda bir tutum benimser:

• Yapay zeka araçları yazar olarak listelenemez, çünkü bir yazarın taşıması gereken sorumluluğu (özgünlük, doğruluk, hesap verebilirlik) üstlenemez.
• Yazarlar, çalışmalarında yapay zeka araçlarını kullanmışlarsa, hangi araçla, hangi aşamada ve hangi amaçla kullandıklarını yöntem bölümünde açıkça beyan etmek zorundadırlar.
• Yapay zeka tarafından üretilmiş içerik, yazarın bilimsel ve etik sorumluluğu altındadır.