Çıkar Çatışması Politikası

LYKIA Anadolu Akdeniz Kültürleri, akademik yayıncılıkta tarafsızlığın ve şeffaflığın korunması için katı bir çıkar çatışması politikası uygular. Çıkar çatışması, bir bireyin akademik veya editöryal kararını etkileyebilecek mali, kurumsal, kişisel veya akademik ilişkilerin varlığı durumunda ortaya çıkar. Bu politika, yayın sürecinin tüm taraflarını (yazar, hakem, editör, yayıncı) kapsar.

Çıkar Çatışması Tanımı

LYKIA, çıkar çatışmasını ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) tanımıyla uyumlu olarak şöyle tanımlar:

Çıkar çatışması, bir bireyin temel sorumluluklarına (örneğin tarafsız değerlendirme, dürüst raporlama) ilişkin yargısının veya eylemlerinin, ikincil bir çıkar (mali kazanç, kişisel ilişki, akademik rekabet vb.) tarafından uygunsuz biçimde etkilenebileceği koşullardır.

Çıkar çatışmasının gerçekten var olması ile var olduğu izlenimi yaratması arasında pratik bir fark yoktur; her iki durum da beyana ve gerekli önlemlere konu olmalıdır.

Çıkar Çatışması Türleri

Yayın sürecinde karşılaşılabilecek çıkar çatışması türleri:

• Mali çıkar çatışması: Çalışmanın konusuyla ilgili ticari kuruluşlardan alınan ödeme, danışmanlık ücreti, hisse, patent gelirleri, fon desteği
• Kurumsal çıkar çatışması: Yazarın bağlı olduğu kurumun çalışmanın sonuçlarından doğrudan yarar veya zarar görmesi
• Kişisel çıkar çatışması: Aile bağı, yakın arkadaşlık, romantik ilişki, ortak yaşam alanı paylaşımı
• Akademik çıkar çatışması: Aynı konuda rekabet halinde olma, doğrudan akademik rakip ilişkisi, doktora danışman-öğrenci ilişkisi, mevcut veya yakın geçmişte ortak proje yürütücülüğü
• Politik veya ideolojik çıkar çatışması: Çalışmanın konusu üzerinde önceden kamuoyu önünde alınmış ve değerlendirmeyi etkileyebilecek bir tutum
• Yayıncılık ilişkisi: Yazarın editörle veya hakemle aynı kurumda çalışıyor olması, son üç-beş yıl içinde ortak yayın yapmış olması

Yazarın Yükümlülükleri

Yazarlar, makale gönderimi sırasında Çıkar Çatışması Beyan Formu'nu doldurarak göndermek zorundadır. Form aşağıdakileri kapsar:

• Çalışmayı destekleyen tüm finansman kaynaklarının açıklanması (proje numarası, kurum, miktar bilgisi)
• Çalışmanın konusuyla ilişkili olabilecek tüm mali ilişkilerin beyanı
• Çalışmanın konusuyla ilgili kurumsal bağlantılar veya pozisyonların beyanı
• Hakemler veya editörlerle olabilecek özel ilişkilerin beyanı
• Çıkar çatışması bulunmadığına dair beyan (yokluk durumunda)

Yazarın bilerek beyan etmediği bir çıkar çatışmasının sonradan tespit edilmesi, düzeltme veya geri çekme süreci başlatmak için yeterli gerekçedir.

Hakemin Yükümlülükleri

Hakemler, kendilerine atanan makaleyi kabul etmeden önce çıkar çatışması durumunu değerlendirmek zorundadır. Aşağıdaki durumlarda hakem, görevi reddetmek veya çekilmek zorundadır:

• Yazar(lar)la aile, akraba, yakın arkadaş veya romantik ilişki
• Yazar(lar)la aynı kurumda görev yapma
• Yazar(lar)la son üç yıl içinde ortak yayın
• Yazar(lar)la mevcut veya yakın geçmişte ortak proje yürütücülüğü
• Yazar(lar)la doktora veya yüksek lisans danışmanlığı (her iki yönde de)
• Aynı çalışma için başka bir mecrada hakemlik yapma
• Çalışmanın konusuyla doğrudan rekabet halinde olma
• Çalışmanın sonuçlarından mali veya kariyer açısından yararlanma olasılığı

Hakem, beyanı şüpheli olduğu durumları da Baş Editör'e bildirmelidir; karar editör tarafından verilir.

Editörün Yükümlülükleri

Baş Editör, alan editörleri ve misafir editörler de çıkar çatışmasına tabi olduklarında kendi durumlarını beyan etmek zorundadır. Bir editör, aşağıdaki durumlarda makalenin değerlendirme sürecine doğrudan katılamaz:

• Kendisinin yazar olduğu makaleler
• Yakın akrabasının yazar olduğu makaleler
• Son üç yıl içinde ortak yayın yaptığı yazarların makaleleri
• Mevcut veya yakın geçmişte ortak proje yürütücüsü olduğu yazarların makaleleri
• Doktora veya yüksek lisans öğrencisinin/danışmanının yazar olduğu makaleler

Bu durumlarda makale, Yayın Kurulu tarafından atanan bağımsız bir alan editörü tarafından yönetilir. Sürecin işleyişi, çıkar çatışması bulunan editörden tamamen ayrıştırılır.

Misafir Editörler İçin Ek Hükümler

Aralık sayılarının tematik özel sayılarını kürate eden misafir editörler için ek çıkar çatışması kuralları uygulanır:

• Misafir editör, kendi makalesini içeren bir sayıda baş editör konumunda olamaz. Misafir editörün kendisinin yazar olduğu makaleler, bağımsız bir alan editörü tarafından değerlendirilir.
• Misafir editör, davet ettiği yazarlarla olan akademik ilişkilerini Baş Editör'e beyan eder.
• Tematik sayının kapsamı, misafir editörün kişisel akademik gündeminden ziyade alanın genel çıkarlarını yansıtacak biçimde belirlenir; Yayın Kurulu bu dengeyi denetler.

Yayıncı Kurum İçin Ek Hükümler

Yayıncı kurum (Akdeniz Üniversitesi Likya Uygarlıkları Araştırma Merkezi) ile aşağıdaki ilişkide bulunan yazarlar için ek şeffaflık beyanı uygulanır:

• LAM bünyesinde görev yapan araştırmacıların makaleleri standart hakemlik sürecinden geçer; ancak değerlendirme süreci LAM ile kurumsal bağlantısı olmayan editörler tarafından yönetilir.
• Baş Editör'ün veya Yayın Kurulu üyelerinin LAM bünyesinde yazar olduğu makaleler, dış bağımsız alan editörlerine devredilir.

Çıkar Çatışması Beyanlarının Yayımlanması

LYKIA'da yayımlanan her makalede, yazarın çıkar çatışması beyanı makale metninin sonunda "Çıkar Çatışması Beyanı" başlığı altında yer alır. Çıkar çatışmasının bulunmadığı makalelerde de bu beyan açıkça belirtilir. Bu uygulama, okuyucunun çalışmanın bağlamını tam olarak değerlendirebilmesini sağlar.

İhlal Durumu

Çıkar çatışmasının beyan edilmemiş olduğunun sonradan tespit edilmesi, derginin etik ihlal sürecini başlatmak için yeterli bir nedendir. Bu durumda dergi, sorunun ciddiyetine göre düzeltme, endişe ifadesi veya geri çekme sürecini başlatabilir; yazarın bağlı olduğu kuruma resmi bildirim yapılabilir.